Nina Qallumanta Rimanakuyniy. Luz Maria Castro Quispe

NINA QALLUMANTA RIMAYKUYNIY*

 

La imagen puede contener: 1 persona
Luz Maria castro Quispe 

 

Ñawpaq watakunamantaraqmi ayllunchikpi runakunaqa harawikunata hayllikunata wankakunata takikurqanku. Kaqmi pacha kaykunata takinankupaq, manam munasqanku pachapichu takikunku, aswanqa imapas rurayninkuta allinta qispichinankupaq utaq llamkasqankuta sumaqta ruranankupaq. Runakuna kay pachapi kawsasqankumantapunim harawikurqanchik hayllikurqanchik wankakurqanchik sunqunchikmantapuni.

Qayna pachakunamantaraqmi harawi qillqaqkunaqa rikurimurqan. Achkan kanku manam chikallachu, kantaqmi iskay simipi harawi qillqaqkunapas. Ichaqa anchatam kusikuni kunan wayna Edison Percy Borda Huyhua harawi qillqaq kasqanwan. Waynamanta allinta siminchikta chaninchanqa chayqa ancha allinmi, imarayku llaqtanchikkunapa yuyaynin allin qalita sayananpaq. Ichayá, llapa warmakunapa kawsayllantapas allinyachinman kay harawikuna. Ñuqaqa musyachkanin llapan warmakunapa sunqun llanllarinanta. Ñam kunan pachakuna ñuqanchikpura rimanakuy kachkanña.

Ancha sumaqmi sunqumantapuni harawikuyqa tukuy ima nanaykunatapas hampiykunmi. Chaymi ancha allin harawiyqa.

Qayna punchawkunam turanchikpa harawi maytu qillqasqanta likaykuspaymi (ñawinchaykuspaymi) allinta hamutarini, chaymi ñawpaqtaqa tapukuykusunchik Imaynatam kawsakunchik? Ima pachakunapitaq tarikunchik? Imanasqataq kawsanchik kawsasqanchikhina? Imaynataq tarikun tiqsi muyu? Kusisqachu kawsanchik? Kaykuna hinallataq huk tapukuykunamanta astawan hamutarinapaqmi likaykunanchik “Nina Qallu”sutiyuq harawikuna maytuta. Chay maytupi qarawikunatam turinchik Edison Percy Borda Huyhua qillqaykun ancha- anchata hamutarispa, machupas, payapas, warmipas, qaripas, sipaspas utaq maqtapas likaykuspa (ñawinchaykuspa) paywan kuska hamutarinapaq. Kay harawi maytuqa qichwa siminchikllapim qillqasqa kachkan, chaynallataq qichwa rimaq runapa yuyaymanasqanmantapacha.

Nina Qallu harawi maytuta likaykuspaymi qawarini kay pachakunapi imayna kawsasqanchikmanta: chiqninakuq runakunahina, qullqisapatukuspanchik kananchikmanta, llakisqanchikta, imayna allintukuq runakuna sarunchawasqanchikmanta, atiysapatukuqkunamanta, pachamamanchik ñakarisqanmanta, manaña kuyanakuy yachasqanchikmanta, kay kawsaypi sasachakuykunamanta ima payqa qillqaykamullawanchik. Ichapas ñuqanchik maytu qillqasqanta likaykuspa sumaqta uywanakuchwanchik. Kaykunata harawi maytupi qawaykuspaymi nini: manachu turinchik Percypa nisqanpihinapas huk runahinalla quñunakurquskuspa kawsayninchikta allinta chaninchachwan. Mana allin kawayninchik kaptinqa sumaqllatam allichananchik, ichaqa amayá tayta mamanchikmanta pinqakusunchikchu, nitaq kawsayninchikmanta, rimayninchikmanta ima, aswanqa allinta kallpata qapispanchikyá sumaqta uywanakusunchik. Lliwllanchik kamaykachinakuspaqa kunan pachakunapi millay kawsayninchiktaqa mancharqachichwanmi, hinaspa pisi-pisillamanta qulluchichwan. Ichaqa manayá chayllamantachu kay sumaq harawi maytuqa riman. Aswanqa riman kuyanakuymanta, wayllunakuymanta chaynallataq tayta mamanchik kuyaymantawan.

Hinallataq payqa kunan pacham kawsachkan, manam qayna nitaq ñawpaqpachakunapichu, chaymi aswan allinqa. Payhina waynakuna qillqanqaku chay ichaqa aswan ancha allin, imanasqa sumaqtayá chaninchachinqaku kawsayninchikta, ayllunchikpa yachayninkunata. Waynakunapas mana pinqakuspachá qichwasiminchikta rimakusunchik maypipas chaypipas, nitaq pi supaytapas manchakusunchu. Usuchiwaqninchiktapas warakawan warakaruptinchikmi ñutinpas kipukurqunqa, siminpas watanakurqunqa, chaymi ichaqa llaki kachkan.

Llapallaykichiktam qayariykichik kay allin harawi maytuta likaykunaykichikpaq, ichaya achka likarquspaqa quñunarikuspa maytupa rimasqanta llamkarichwan kaymanta watakunaman lliwllanchik sumaqta uywanakunanchikpaq.

 

*tomade de Hamutanapaq Willakuy

Maytu qatipaq: Luz María Castro Quispe, Ocobamba (1998)

Payqa Ocobamba, Apurimacmanta
Uywaq kananpaqmi yachapakuchkan
Tiqsi muyu wasi Antonio Ruiz de Montoyapi.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

A %d blogueros les gusta esto: